شکوفایی منطقه «مناپ» در حالی که ایران با چالشهای اقتصادی دست و پنجه نرم میکند
با وجود کندی رشد جهانی، منطقه خاورمیانه، شمال آفریقا، افغانستان و پاکستان «مناپ» به طرز قابل توجهی انعطافپذیر نشان داده و برای رشد مستمر در سال ۲۰۲۶ آماده است. شرایط مطلوب از جمله کاهش قیمت انرژی، افزایش گردشگری، جریانهای ارزی قوی و افزایش تولید نفت برای صادرکنندگان - تورم را مهار کرده و تولید ناخالص داخلی واقعی را در سراسر منطقه افزایش داده است. کشورهایی مانند امارات متحده عربی و قطر در صدر این رشد قرار دارند و پیشبینی میشود رشد آنها بیشتر از ۵ درصد خواهد شد، که ناشی از استراتژیهای تنوعبخشی بلندپروازانه و سرمایهگذاری مداوم در زیرساختها است. این روند مثبت نشان می دهد که منطقه با موفقیت در حال عبور از ابهامات اقتصادی جهانی است.
اما این شکوفایی منطقهای در سایه مشکلات اقتصادی ایران قرار دارد، که به عنوان یک مورد استثنایی برجسته محسوب میشود. آشفنگیهای اجتماعی مداوم، کاهش چشمگیر ارزش ریال و تحریمهای بینالمللی مستمر، همگی در حال کشاندن اقتصاد ایران به پایین هستند و آن را به یک ریسک مهم برای کل منطقه منآپ تبدیل کردهاند. این آشفنگیها، ریشه در طیف وسیعی از نارضایتیهای اجتماعی-اقتصادی دارند و به سادگی پدیدهایزودگذر نیستند، بلکه به طور فزایندهای درتصمیمگیریهای سرمایهگذاری بلندمدت تاثیرگذار هستند.
تحلیلگران تخمین می زنند که این فشارها می تواند به طور قابل توجهی از رشد اسمی ۱.۱ درصدی ایران کم کند و به طور بالقوه آن را به رشد نزدیک به صفر یا حتی منفی در سال ۲۰۲۶ برساند. آشفتگیهای اجتماعی بر سرمایهگذاری بخش حصوصی تاثیر می گذارد و هزینههای امنیتی را افزایش میدهد و منابع را از بخشهای مولد منحرف می کند. همزمان، کاهش ارزش ریال و تورم فزاینده، قدرت خرید مصرفکنندگان را کاهش میدهد و هزینه واردات کالاهای اساسی را افزایش میدهد. تحریمها همچنان دسترسی به تامین مالی حیاتی، فناوری و صادرات نفت که خودش رگ حیاتی اقتصاد ایران است را محدود می کنند. نوسانات قیمت نفت نیز اوضاع را بدتر میکند و درآمدهای صادراتی را کاهش میدهد و فضای مالی دولت را محدود میکند.
با نگاه به آینده، سناریوهایی از خوشبینانه - با رفع جزئی تحریمها، بازگشت قیمت نفت و مهار آشفتگی ها که میتواند رشد را به ۰.۸ درصد برساند - نا بدبینانه، جایی که تشدید اعتراضات، تحریمهای شدیدتر و کاهش بیشتری ارزش ریال می تواند منجر به انقباض ۰.۳ - ۰.۵ درصدی شود، متغیر است. تخمین زده میشود که رشد به حدود ۰.۴ درصد افزایش بیابد، که موقعیتی ناپایدار برای کشوری با جمعیت زیاد و نیازهای اقتصادی قابل توجه است.
برای سیاستگذاران و سرمایهگذاران، نکته اصلی واضح است؛ شکنندگی اقتصادی ایران نیازمند توجه است. پوشش ریسک برای رشد کمتر از ۱ درصد در ایران ضروری است، در حالی که نظارت دقیق بر تحولات دیپلماتیک - به ویژه در مورد توافق هستهای - که میتواند راهی برای بهبودی اقتصادی ارائه دهد، برای سلامت کلی منطقه منآپ حیاتی است. عملکرد اقتصاد ایران شاخص کلیدی ثبات و مسیر رشد منطقه در سالهای آینده خواهد بود و نیاز به بررسی دقیق و برنامهریزی استراتژیک دارد.
